EVERDINGEN - Fort Everdingen ligt op de grens van de gemeenten Vijfheerenlanden (Utrecht) en Culemborg (Gelderland), op de plek waar de Lekdijk en Diefdijk samenkomen. Het fort maakt deel uit van de Nieuwe Hollandse Waterlinie en vormde samen met Fort Honswijk een belangrijke verdedigingslinie: het zogenoemde Lek-acces. Tegenwoordig is het een plek waar geschiedenis, natuur en ondernemerschap samenkomen.

Van militair bolwerk tot waterlinie
De bouw van Fort Everdingen begon in 1841 en werd in 1849 voltooid. Het hart van het fort is een imposant, rond torenfort van baksteen, gebouwd tussen 1842 en 1847. Vanuit deze toren kon de omgeving goed worden verdedigd.

Het fort speelde daarnaast een belangrijke rol in het watermanagement van de linie. Met behulp van inundatiesluizen - speciale waterwerken die deel uitmaken van een verdedigingssysteem - kon het omliggende gebied onder water worden gezet om vijanden tegen te houden. De karakteristieke beersluis, samen met de waaiersluis bij Werk aan het Spoel, maakte het mogelijk om de polder tussen de Diefdijk en Culemborg gecontroleerd te inunderen; opzettelijk onder water zetten.

Na de uitvinding van de brisantgranaat; een artillerieprojectiel met een dikke stalen huls gevuld met een hoog-explosie springlading - werd het fort tussen 1874 en 1880 versterkt. De frontzijde kreeg een contrescarp galerij: een metersdikke aarden wal met een onderliggende bakstenen galerij. Ook werden extra gebouwen toegevoegd voor opslag van munitie en het onderbrengen van manschappen.

Tijdens de mobilisaties van de Eerste en Tweede Wereldoorlog werd het fort opnieuw gebruikt. In en rond het fort zijn nog altijd sporen uit deze tijd zichtbaar, zoals schuilplaatsen en muurschilderingen van Duitse soldaten.

Na de oorlog kreeg het fort een nieuwe functie. Vanaf de jaren vijftig werd het gebruikt door de Explosieven Opruimingsdienst Defensie (EOD), onder meer voor opslag en opleiding. In 2014 kwam er een einde aan dit militaire gebruik en werd gezocht naar een nieuwe bestemming voor het terrein.

Een nieuwe toekomst voor het fort
Die nieuwe invulling kwam er toen achttien ondernemers een plan indienden voor herontwikkeling van het fort. Het plan van bierbrouwerij Duits & Lauret werd gekozen. Daarmee kwam het bijzondere complex – inclusief alle verantwoordelijkheden – voor een symbolisch bedrag van één euro in particuliere handen. Dat is uitzonderlijk voor een rijksmonument van deze omvang.

Sinds 2015 is Marco de drijvende kracht achter Fort Everdingen. Met zijn passie voor bier is hij vaak in de brouwerij te vinden, waar hij samen met zakenpartner Danielle Duits prijswinnende bieren produceert. Tegelijkertijd geeft hij leiding aan alles wat er op het fort gebeurt: van horeca en evenementen tot camping en dagbesteding.

Die combinatie is niet toevallig. Marco en Danielle brouwen al sinds 2009 bier. In de beginjaren, toen ze nog in Vleuten zaten, lieten ze hun recepten elders brouwen en brachten die zelf op de markt. Ze gingen op zoek naar een plek waar ze hun eigen brouwerij konden combineren met een proeflokaal én ruimte voor maatschappelijke activiteiten. “Toen we Fort Everdingen tegenkwamen, viel alles samen,” vertelt Marco. “De ruimte, de historie, maar ook de mogelijkheid om weer iets met zorg te doen.”

Werken met wat er is
Het fort beslaat een natuurterrein van zo’n 12 hectare en heeft een beschermde status. Dat betekent dat er nauwelijks aanpassingen aan gebouwen of infrastructuur mogen worden gedaan. Dat vraagt om creativiteit. Zo is het proeflokaal niet geïsoleerd – iets wat ook niet mag worden aangepast – en wordt het verwarmd met een grote houtkachel. Het hout komt grotendeels van het eigen terrein, waar regelmatig onderhoud plaatsvindt.

Een vaste groep vrijwilligers speelt daarin een belangrijke rol. Zij zetten zich in voor het groenonderhoud en houden zij de bramen, wilgen, kastanje- en notenbomen en andere inheemse begroeiing in toom.

Ook verduurzaming brengt uitdagingen met zich mee. Zonnepanelen zouden goed passen bij het energie-intensieve brouwproces, maar zijn momenteel nog niet toegestaan. Mogelijk komt daar in de toekomst verandering in.

Blik op de toekomst
Inmiddels heeft Fort Everdingen zich ontwikkeld tot een levendige plek met een brouwerij, proeflokaal, camping en ruimte voor evenementen. Het fort maakt bovendien deel uit van het UNESCO Werelderfgoed ‘Hollandse Waterlinies’.

Na ruim tien jaar kijkt Marco vooruit. Hij hoopt op korte termijn een nieuwe zakenpartner te vinden om de groei en organisatie verder te ondersteunen. “Binnen de mogelijkheden van het fort zitten we wel zo’n beetje aan de grens,” zegt hij. “De komende jaren gaat het vooral om finetunen.”

Toch zijn er nog ambities. Zo wil hij de evenemententak verder uitbreiden, met bijvoorbeeld lokale markten en kleinschalige festivals. Ook ziet hij kansen in het verhuren van ruimtes voor bijeenkomsten, feesten en bedrijfstrainingen, gecombineerd met rondleidingen over het fort.

Als brouwer blijft Marco zich daarnaast richten op kwaliteit en erkenning. De bieren van Duits & Lauret vallen regelmatig in de prijzen, en deelname aan wedstrijden zoals de Dutch Beer Challenge blijft belangrijk. “Het is een kroon op je werk als je bier door professionals wordt beoordeeld,” aldus Marco. “Maar je leert er ook van.”

Samenwerkingen met andere brouwerijen, zoals recent met brouwerij Oudaen uit Utrecht, maken het werk extra bijzonder.

Een project dat nooit af is
Ondanks alles wat er al is bereikt, blijft Fort Everdingen volgens Marco een voortdurend project. “Het is een prachtige plek,” zegt hij. “Maar je bent hier eigenlijk nooit klaar.”