TIEL - Na een chaotische week heeft Tiel geen enkele wethouder meer. Alle vijf de wethouders stapten dinsdag op naar aanleiding van onthullingen rond het vertrek van voormalig burgemeester Frank van der Meijden. Waarnemend burgemeester José van Egmond staat er nu alleen voor, schrijft Omroep Gelderland. Maar hoe bestuur je een gemeente zonder college?

NRC publiceerde zondag een reconstructie over het vroegtijdige vertrek van Van der Meijden, die in maart vorig jaar na één jaar als burgemeester opstapte. Hij stelde dat zijn vertrek voortkwam uit een botsing tussen zijn bestuursstijl en die van de gemeente Tiel.

Volgens NRC stuurde Van der Meijden na zijn vertrek een vertrouwelijke brief aan de commissaris van de Koning. Daarin schreef hij dat wethouders betrokken zouden zijn geweest bij kwesties op het gebied van straf- en bestuursrecht. Namen noemde hij niet. Het college dreigde daarop met juridische stappen tegen NRC bij de Raad voor de Journalistiek.

De publicatie leidde tot een bestuurlijke crisis in Tiel. Op dinsdag stapten eerst twee wethouders van GroenLinks-PvdA op, gevolgd door de VVD en de Partij voor de Burger. Als reden noemden zij onder meer het uitblijven van een onafhankelijk onderzoek en een onveilige werksituatie. Waarnemend burgemeester José van Egmond bleef als enige bestuurder over.

Is dit eerder gebeurd?
Volgens John Bijl, directeur van het Perikles Instituut dat gemeenten adviseert over lokale democratie en bestuur, komt het opstappen van meerdere of zelfs alle wethouders vaker voor, al blijft het een zeldzame situatie. De afgelopen tien jaar gebeurde het in enkele Nederlandse gemeenten, bijvoorbeeld in 2019 in Buren.

Toch noemt hij de situatie in Tiel bijzonder gecompliceerd. "Normaal kan de gemeenteraad snel nieuwe wethouders benoemen, maar in Tiel zitten partijen midden in coalitieonderhandelingen, en zijn de verhoudingen gespannen. Daardoor kan de situatie langer duren."

Wat mag en wat moet er nu gebeuren?
De provincie Gelderland laat weten dat de Commissaris van de Koning een adviserende rol zal spelen en zal verkennen hoe de gemeente kan worden ondersteund. Er is daarover contact geweest tussen waarnemend burgemeester Van Egmond en Commissaris Daniël Wigboldus.

In de tussentijd blijft Van Egmond als enige bestuurder over. Volgens de provincie Gelderland betekent dit niet dat zij nu alle besluiten zelfstandig mag nemen: "Een burgemeester heeft alleen eigen bevoegdheden voor de openbare orde en veiligheid en kan de bevoegdheden van wethouders niet zomaar overnemen."

Artikel 42 lid 2 van de Gemeentewet biedt wel de mogelijkheid dat de burgemeester in uitzonderlijke gevallen in de plaats treedt van het hele college. Volgens de Memorie van Toelichting betekent dit echter niet dat de burgemeester automatisch alle inhoudelijke besluiten en portefeuilles van het college overneemt.

Volgens een woordvoerder van de commissaris van de Koning zit er formeel geen grens aan de periode dat een burgemeester zonder wethouders kan besturen. "Toch is het voor iedereen het beste om deze periode zo kort mogelijk te houden, omdat bepaalde besluiten alleen genomen kunnen worden door een volledig college."

Uiteindelijk zal de gemeenteraad zich moeten buigen over de benoeming van nieuwe wethouders.

Thuiskomertje
Volgens Bijl biedt de Gemeentewet ruimte voor waarnemend burgemeester Van Egmond om enige tijd te besturen. In de gemeente Waterland in Noord-Holland fungeert burgemeester Marian van der Weele sinds het vertrek van alle wethouders in februari bijvoorbeeld als een eenmanscollege. Ze doet dit in nauwe samenwerking met de gemeenteraad.

Bijl: "veel burgemeesters zullen als ambtsdragers niet heel comfortabel zijn met deze werkwijze. Grote besluiten worden daarom in dit soort periodes vaak niet gemaakt."

Voor Tiel is het dus geen structurele oplossing. Bijl vergelijkt het met een thuiskomertje in een auto: "Daar kun je nog even mee verder, maar uiteindelijk moet er een echte band op. Zo is het ook met een gemeentebestuur zonder wethouders. Het werkt als noodoplossing, maar er moet zo snel mogelijk een volwaardig college komen."