HERWIJNEN - Even snel je weerapp checken of het gaat regenen voor je van huis weggaat: we doen het bijna allemaal wel eens. Maar deze neerslagverwachting blijkt in delen van Gelderland niet altijd te kloppen. Een rij bomen verstoort de weerradar van het KNMI in Herwijnen. Het resultaat: er valt veel meer of minder regen dan de radar weergeeft.
Een deel van Gelderland zit verscholen achter de bomen naast de radar in Herwijnen. Het gaat om een strook richting het oosten die tussen Arnhem en Nijmegen doorloopt over Doetinchem en verder Duitsland in. Deze baan wordt verder naar het oosten steeds breder.
Arnhemmer Edwin Rijkaart, één van de oprichters van Buienradar, viel het enkele jaren geleden al op. In eerste instantie dacht hij onder andere aan verkeerd geplaatste windmolens. "Maar het bleek iets simpels, namelijk een rij populieren, te zijn."
Uit navraag bij het KNMI bleek dit al sinds 2022 gaande te zijn. De radar in Herwijnen werd in 2016 in gebruik genomen. "We hadden, toen we die radar plaatsten, niet door dat die bomen zo hard zouden groeien", zegt Hidde Leijnse, onderzoeker bij het KNMI.
Weerapps en waarschuwingscentrum De data van de neerslagradars van het KNMI wordt onder meer gebruikt voor de weersverwachtingen op de zeer korte termijn, zoals voor weerapps als Buienradar. Ook werkt het weerwaarschuwingscentrum van KNMI met de gegevens van de radars.
In Nederland staan twee neerslagradars: één in Herwijnen en één in Den Helder. De beelden van de radars laten zien waar en hoeveel neerslag er valt in ons land. Elke vijf minuten wordt uit de waarnemingen van deze neerslagradars een beeld samengesteld. De combinatie van deze twee radars, samen met drie radars in Duitsland en drie in België, geven het totale neerslagbeeld van Nederland weer.
Volgens Rijkaart is het effect van de verstoring met name in de zomer groter, wanneer er blaadjes aan de bomen zitten. "En dat terwijl de data van de radar in de zomer extra belangrijk is voor de veiligheid. In de zomer is de luchtvochtigheid hoger waardoor de kans op extreem weer groter is."
Rijkaart vindt het daarom bizar dat de radar al zo lang verstoord is. "Buien kunnen soms wel meer dan 10 kilometer hoog zitten. De neerslagradar is een essentieel onderdeel om ín een bui te kijken wat daar aan gang is", legt hij uit. "Meten is weten. Dus als je niet goed kunt meten, krijg je per definitie een verkeerd resultaat."
Verzoek tot snoeien Omroep Gelderland vroeg het KNMI en de gemeente West Betuwe, de eigenaar van de populieren, om een reactie. Het KNMI geeft aan eind 2025 een verzoek om de bomen te snoeien bij de gemeente te hebben neergelegd. Een woordvoerder van de gemeente bevestigt dit. "We zijn toen samen met het KNMI ter plaatse gaan kijken om de situatie goed in beeld te krijgen."
Op de vraag waarom de bomen nog niet gesnoeid zijn, antwoordt ze: "We nemen dit soort verzoeken zorgvuldig in behandeling. Om een goede afweging te maken, hebben we een onderbouwde rapportage van het KNMI nodig over het effect en het zogenoemde stoorgebied. Die rapportage hebben we nog niet ontvangen. Zonder deze onderbouwing nemen we geen maatregelen, zeker niet omdat het gaat om gezonde bomen."
Van De Bilt naar Herwijnen De neerslagradar van het KNMI in Herwijnen bestaat nog niet zo lang. De toren wordt gehuurd van de Luchtverkeersleiding Nederland en werd in 2016 als neerslagradar in gebruik genomen. De radar in Herwijnen is de vervanger voor die in De Bilt. Dat station kreeg steeds meer last van de hoogbouw in en rond Utrecht die het zicht van de radar verstoorde. Het KNMI koos voor Herwijnen als nieuwe locatie omdat de plek een veel vrijere horizon zou hebben.
Hoe erg is dat? Om de verstoring die de populieren veroorzaken te corrigeren, maakt het KNMI gebruik van de radars in Duitsland en België om het gebied achter de bomen in beeld te brengen. "Daardoor kunnen we dit gat redelijk goed opvullen", verklaart Hidde Leijnse van het KNMI.
Rijkaart is kritischer: "Je kunt inderdaad met andere radars Gelderland zien, maar die radars staan veel verder weg", legt hij uit. "Voor deze regio is de radar in Herwijnen, ongeveer 50 kilometer van Arnhem en Nijmegen, van groot belang."
De radar in Den Helder is op ongeveer 140 kilometer afstand, die in Duitsland ruim 100 kilometer. "Om de neerslag in een regio in kaart brengen, wil je je meetinstrument zo dicht mogelijk bij dat gebied hebben staan."
Early Warning Centre De data van de radar in Herwijnen wordt ook gebruikt voor het Early Warning Centre (EWC), het nationale waarschuwingsadviescentrum. Door klimaatverandering komt extreem weer steeds vaker voor. "Het KNMI heeft onder meer de wettelijke taak om te waarschuwen voor gevaarlijk weer, vooral als we grote gevolgen verwachten. Waarschuwingen moeten zo nauwkeurig mogelijk zijn. Met steeds meer rekenkracht en betere weermodellen is het mogelijk om meer plaatselijk en ook eerder te waarschuwen", schrijft het KNMI op de eigen website.
Hidde Leijnse van het KNMI kan zich haast niet voorstellen dat zich een situatie voordoet waarbij ze een waarschuwing zouden missen door de storing. "Omdat we juist ook gebruikmaken van al die andere radars", verklaart hij, doelend op de neerslagradars in Den Helder en in het buitenland.
