RIVIERENLAND - Op zo'n vijftig Gelderse akkers zingt en zoemt het deze dagen volop. En dat heeft alles te maken met boeren die meedoen aan de proef van het Biodivers Akker Mozaïek (BAM). Een akker is daarbij opgedeeld in brede stroken met verschillende productiegewassen zoals vezelhennep, bonen en granen. Verspreid als mozaïek liggen tussen die gewassen stroken met inheemse kruidensoorten. Het resultaat volgens de betrokken partijen: "Op een BAM-akker komt wel veertig keer meer biodiversiteit voor in vergelijking met een reguliere akker."

Camiel van der Burg van Collectief Rivierenland - een organisatie die zich inzet voor agrarisch natuur- en landschapsbeheer - spreekt van een win-winsituatie voor boeren en natuur. "Naast de boost die we geven aan de biodiversiteit hebben we zo'n vijftien speciaal uitgekozen productiegewassen met een ecologische meerwaarde die tegelijk rendabel zijn voor de boer."

Dat betekent volgens Van der Burg dat boeren de gewassen kunnen oogsten, maar dat de diepwortelende gewassen - die zes jaar op dezelfde plek staan zonder omgeploegd te worden - ook nog eens de bodemstructuur herstellen en rust geven. "Juist die structuurverbetering is ontzettend belangrijk voor een boerenbedrijf, want de bodemkwaliteit is uiteindelijk de allesbepalende productiefactor."

Op een BAM-akker is zo'n tien procent van het oppervlak gereserveerd voor kruidenstroken met twintig inheemse soorten zoals margriet, gele kamille en duizendblad. Dat betekent dat een boer daar geen gewas kan verbouwen, waardoor hij inkomsten misloopt.

Financiële vergoeding
Maar met een financiële vergoeding van de provincie Gelderland worden de deelnemende boeren gecompenseerd. "Ik krijg per hectare BAM-akker zo'n drieduizend euro", vertelt de Gelderse boer Brord Sloot aan Omroep Gelderland. "Dat is een prima bedrag waardoor je ook wat meer risico kan lopen en gewassen kan telen die financieel minder opleveren.”

Toch is niet alles rozengeur en maneschijn voor de boer die zichzelf inmiddels agrarisch natuurbeheerder noemt. "Er zijn ook regels waar ik mezelf aan moet houden. Kunstmest en bestrijdingsmiddelen zijn verboden en ik mag geen bieten, mais of aardappelen verbouwen. Het moeten echt rustgewassen zijn zoals lupine. Dus daar ben je wat in beperkt. Maar de vergoeding is zodanig dat opweegt tegen de nadelen."

Twinkelende ogen
De boer wordt enthousiast als we over zijn BAM-akker struinen. "Kijk daar vliegt een veldleeuwerik", wijst hij met twinkelende ogen. Volgens de Vogelbescherming is de populatie sinds de jaren '70 met 95 procent achteruitgegaan door intensivering van de landbouw en verlies van het leefgebied.

"Maar hier op mijn BAM-akker heerst rust en kan de vogel floreren door de vele insecten en zaden die er jaarrond voorkomen", legt Brord uit. "En doordat de stoppels van geoogste gewassen blijven staan heeft de veldleeuwerik in de winter een goede camouflage tegen roofdieren."

Het kwam net al even naar voren: op een BAM-akker komt wel veertig keer meer biodiversiteit voor in vergelijking met een reguliere akker. En daar zijn ze bij De Vlinderstichting ontzettend blij mee.

"Door te monitoren zien we dat de BAM een grote aantrekkingskracht heeft op onder andere zweefvliegen, bijen, dagvlinders en dagactieve nachtvlinders", vertelt Annick van der Laan. "Twee weken terug vond mijn collega nog een zeldzame donkere klaverzandbij. Het is heel mooi dat die ook de BAM-akkers weet te vinden, want die zien we verder niet zo veel op agrarische percelen."

Europese Natuurherstelverordening
Omdat de biodiversiteit al een aantal jaar onder druk staat, is sinds 2024 de Europese natuurherstelverordening van kracht. Dat betekent onder andere dat lidstaten van de Europese Unie de achteruitgang van bestuivende insecten moeten stoppen. En vanaf 2030 moeten lidstaten zelfs een stijging laten zien in de populaties.

Nederland moet net zoals andere EU-lidstaten een Natuurplan maken. Daarin komt te staan hoe Nederland gaat werken aan de hersteldoelen voor de natuur. Uiterlijk 1 september van dit jaar moet Nederland een eerste versie van het Natuurplan indienen bij de Europese Commissie.

"Een BAM-akker is daar een hele goede invulling van omdat er eigenlijk een heel groot nectaraanbod te vinden is", vertelt Van der Laan namens De Vlinderstichting. "De kruidenstroken én de rustgewassen komen tot bloei en dat is dus allemaal aanbod van nectar.

Maar het allerbelangrijkste is dat de kruiden meerdere jaren blijven staan. Op die manier kunnen insecten hun levenscyclus voltooien. Dus vlinders leggen eitjes in waardplanten, de rupsen overleven de winter, kunnen van die plant leven en zo weer uitgroeien tot nieuwe vlinders." De proef met de BAM loopt nog tot en met 2028.