TIEL - Een zakje bloemzaad kan zomaar uitgroeien tot een kleurrijke tuin. En als het meezit, levert diezelfde plant aan het einde van het seizoen weer nieuwe zaden op voor iemand anders. Dat is precies het idee achter de Zadenbibliotheek in de bibliotheek in Tiel: delen, oogsten en weer doorgeven.

Dat concept slaat al vijf jaar aan in Tiel. Zó goed zelfs, dat de voorraad deze zomer flink is geslonken. Daarom doen de vrijwilligers nu een oproep aan tuinliefhebbers: heb je biologisch geteelde zaden uit eigen tuin? Deel ze, zodat de laatjes van de Zadenbibliotheek weer gevuld kunnen worden.
 
“Het mooiste aan de Zadenbibliotheek is eigenlijk het idee dat je niet alleen neemt, maar ook weer iets teruggeeft”, vertelt Community Librarian Renate Olthof van Bibliotheek Rivierenland, een van de initiatiefnemers van de Zadenbibliotheek. “Je neemt een paar zakjes mee, kweekt de planten op en probeert vervolgens zelf weer zaad te oogsten.

Een deel daarvan breng je terug, zodat iemand anders er weer plezier van heeft.” Dat delen staat al vanaf het eerste moment centraal vertelt Renate. “Een van de belangrijkste doelen van de zadenbieb is dat de biologische en insecten-aantrekkende planten uit de Vlindertuin zich verspreiden over Tiel en daarbuiten.”
 
Een idee dat meteen wortel schoot
Renate vertelt dat de Zadenbibliotheek ontstond in 2021 als gezamenlijk initiatief van Vlindertuin De Zindering en Bibliotheek Rivierenland. Het begon met een eenvoudig verzoek. De initiatiefnemers van de nog op te richten Vlindertuin zochten een plek om buurtbewoners en vrijwilligers te informeren over hun plannen. De bibliotheek stelde graag ruimte beschikbaar.

“Tijdens dat gesprek liet ik eigenlijk terloops vallen: hoe leuk zou het zijn als we ook een Zadenbibliotheek zouden beginnen?”, vertelt Renate lachend. “Ze kenden het concept helemaal niet, maar waren meteen enthousiast. Het werd direct opgenomen in het projectplan.”

Niet alleen boeken uitlenen, maar ook zaden waarmee mensen zelf iets kunnen laten groeien.

Voor Renate was het idee niet helemaal nieuw. Een voormalige collega had eerder plannen gehad voor een Zadenbibliotheek in Geldermalsen. “Dat idee was altijd blijven hangen. Samen met haar heb ik vervolgens een plan geschreven voor onze bibliotheek in Tiel. We zagen het als een uitbreiding van onze collectie. Niet alleen boeken uitlenen, maar ook zaden waarmee mensen zelf iets kunnen laten groeien.”

Het management zag de meerwaarde in en gaf groen licht. Dankzij diverse subsidies op het gebied van duurzaamheid en sociale cohesie kon het plan werkelijkheid worden.
 
Van apothekerskast naar een rond meubel
De Zadenbibliotheek is misschien wel net zo bijzonder als de verhalen erachter. Vrijwilligers bouwden mee aan vrijwel alles. De decorploeg van Zinder hielp met de uitvoering, een lokaal timmerbedrijf maakte kosteloos de technische tekeningen en bouwde de kast en talloze vrijwilligers droegen hun steentje bij. Ook kinderen kregen een belangrijke rol.

Samen met de Kinderraad van Tiel gingen zij aan de slag met karton, lijm en stiften om hun ideale Zadenbibliotheek te ontwerpen. “Ik dacht eerst aan een soort apothekerskast”, laat Renate weten. “Maar de projectleider van de Vlindertuin zei: dat kunnen we veel leuker aanpakken. Uiteindelijk kwam een jongen met een ontwerp van een ronde kast met allemaal laatjes. Dat idee vonden we zó mooi dat we het hebben uitgewerkt tot de Zadenbibliotheek zoals die er nu staat. Hij heeft de kast later ook zelf geopend.”
 
Een geoliede vrijwilligersmachine
Achter de gevulde laatjes schuilt een grote groep vrijwilligers. Sommigen oogsten zaden in de Vlindertuin, anderen verzamelen zaden uit hun eigen tuin. Weer anderen vullen de zakjes, voorzien ze van etiketten en zorgen ervoor dat alles netjes in de kast terechtkomt. “Het is inmiddels echt een geoliede machine geworden”, zegt Renate. “We hebben een beheergroep, een oogstgroep, een groep die de zakjes vult en ik print de etiketten. Dat had ik alleen nooit voor elkaar gekregen.”

Het mooiste vindt ze misschien nog wel de vaste groep bezoekers die ieder jaar weer terugkomt. “Soms leveren mensen een zakje in met een briefje erbij: 'Groetjes van…'. Dan weet je dat iemand er echt aandacht aan heeft besteed. Dat is ontzettend leuk om te zien.”
 
Help de Zadenbibliotheek weer groeien
Zoals ieder jaar zijn de laatjes in de zomer bijna leeg. In het voorjaar nemen veel mensen zaden mee, terwijl pas vanaf september en oktober weer volop nieuwe zaden worden ingeleverd. Daardoor raakt de voorraad tijdelijk uitgeput. Iedereen mag daarom zaden uit de eigen tuin doneren.

Het gaat om biologisch geteelde zaden van bloemen, groenten of andere planten. Op het zakje is het fijn als duidelijk staat wat erin zit, eventueel aangevuld met informatie zoals de kleur of bloeiperiode. De zakjes kunnen worden ingeleverd in de daarvoor bestemde kiepbak onder in de Zadenbibliotheek.

Geen zakjes uit het tuincentrum, maar zaden die je zelf hebt geoogst.

“We gaan uit van vertrouwen”, aldus Renate. “We vragen mensen om alleen biologisch geteelde zaden in te leveren, dus zonder bestrijdingsmiddelen. Geen zakjes uit het tuincentrum, maar zaden die je zelf hebt geoogst. Zo houden we samen de collectie gezond.”
 
Want uiteindelijk is de Zadenbibliotheek veel meer dan een kast vol zaadjes. “Het is prachtig om te zien hoeveel mensen eraan meewerken. Iedereen draagt op zijn eigen manier iets bij. Dat maakt de Zadenbibliotheek niet alleen een plek waar bloemen en planten groeien, maar ook een plek waar de gemeenschap groeit.”