VIJFHEERENLANDEN - Misschien is het wel één van de onderwerpen waar aan de keukentafel liever niet over wordt gesproken: begrafenissen horen niet bepaald bij een gezellig kopje koffie. Toch is de dood allang niet meer het grote taboe van vroeger. Waar uitvaarten ooit vooral draaide om zwarte kleding, vaste rituelen en ingetogenheid, staat tegenwoordig het leven van de overledene centraal. Uitvaartverzorger Martin Hendericks maakte die omslag van dichtbij mee.

Van nieuwsgierige jongen tot uitvaartverzorger
Dat Martin ooit in de uitvaartwereld terecht zou komen, had hij zelf als kind waarschijnlijk ook niet bedacht. Toch werd het zaadje al geplant toen hij twaalf jaar oud was en zijn oma overleed.

"Ik vond het eigenlijk best eng", vertelt hij. "Maar tegelijkertijd was ik ontzettend nieuwsgierig. Wat is de dood eigenlijk? En is dat dan voor altijd?"

Als oudste van vier kinderen mocht hij mee toen zijn oma werd opgebaard. Waar veel kinderen daarvan zouden schrikken, keek Martin vooral vol verwondering toe. Zijn fascinatie ging zelfs zo ver dat hij thuis zijn broer en zussen in bad 'opbaarde', compleet met bloemen eromheen. Natuurlijk moesten daar ook foto's van worden gemaakt. Zijn moeder kon er niet om lachen; de foto's verdwenen direct in de prullenbak.

"Als ik er nu op terugkijk, lag daar eigenlijk al de basis voor mijn beroep."

Toch liep zijn leven in eerste instantie anders. Hij werkte in het familiebedrijf, een schoonmaakbedrijf, en combineerde dat met een opleiding in de horeca. Later opende hij samen met zijn ouders een lunchroom in Hoog Catharijne. Daarna volgden avonturen op Gran Canaria en in Engeland, waar hij al snel restaurantmanager werd. "Ik heb altijd de neiging om te zien hoe dingen beter kunnen", zegt hij lachend. "Dat is soms een handige eigenschap... en soms ook een lastige."

Van traditie naar persoonlijke keuzes
Een ingrijpende gebeurtenis veranderde uiteindelijk zijn leven. Zijn moeder kreeg te horen dat ze longkanker had. De diagnose bleek later onjuist, maar voor haar voelde het alsof ze al afscheid van het leven had genomen. Niet lang daarna overleed ze alsnog.

Martin was nauw betrokken bij de uitvaart van zijn moeder. Hoewel haar afscheid nog op de traditionele manier werd begeleid door mannelijke uitvaartverzorgers, zag hij kort daarna bij uitvaarten van bekenden een nieuwe generatie professionals aan het werk. Steeds vaker waren het vrouwen. Dat viel hem direct op. Niet alleen omdat de uitvaartbranche jarenlang vooral een mannenwereld was, maar ook omdat hij merkte dat de benadering veranderde: persoonlijker, toegankelijker en met meer oog voor de wensen van de nabestaanden.

"Vroeger was het vaak heel duidelijk: was je kerkelijk, dan ging je naar de kerk en werd je begraven. Er was weinig ruimte voor een persoonlijke invulling. Tegenwoordig draait een uitvaart veel meer om wie iemand was en wat bij die persoon past." Met de komst van meer vrouwen in het vak veranderde dat langzaam. Er kwam meer aandacht voor emoties, voor het verhaal achter de mens en voor de vraag: wie was deze persoon eigenlijk?

Voor Martin voelde dat als een wereld waarin hij thuishoorde. Hij volgde de opleiding tot uitvaartverzorger en liep stage bij een organisatie waar juist die persoonlijke benadering centraal stond.

Ruimte voor verdriet, maar ook voor een glimlach
In 2011 begon Martin zijn eigen onderneming. Al snel groeide zijn reputatie in en rond Vianen. Niet omdat hij alles anders wilde doen, maar omdat hij steeds één vraag centraal stelde: wie was deze persoon? "Zolang het binnen de wet past, is eigenlijk niets te gek."

Een koets, meerdere limousines, een keldergraf, een natuurbegraafplaats, ballonnen voor kinderen of juist een heel intiem afscheid. Alles kan, zolang het past bij degene van wie afscheid wordt genomen.

Die persoonlijke benadering zie je overal terug. In plaats van grote bloemstukken wordt steeds vaker gekozen voor een bloemenband, waarin iedere aanwezige één bloem kan steken. Nabestaanden kunnen desgewenst zelfs de rouwauto zelf besturen. Ook kleine kinderen, mensen met dementie of mensen met een beperking worden bewust betrokken bij het afscheid. "Juist zij horen erbij. Een afscheid is er voor iedereen."

De cijfers laten zien hoeveel er is veranderd. Waar vroeger begraven de standaard was, kiest tegenwoordig ongeveer zeventig procent van de mensen voor crematie. Steeds vaker wordt ook gekozen voor een natuurbegraafplaats, waar de natuur het lichaam op termijn weer overneemt. En de toekomst? Die dient zich ook al aan. Resomeren – ook wel watercrematie genoemd – wordt gezien als een duurzamer alternatief, al moet de wet daarvoor nog worden aangepast.

Het leven staat centraal
Naast zijn werk als uitvaartondernemer is Martin inmiddels ook al vijf jaar buitengewoon ambtenaar van de burgerlijke stand. Opnieuw kwam dat niet gepland op zijn pad. Na verschillende uitvaarten vroegen kleinkinderen van overledenen hem of hij ook hun huwelijk wilde voltrekken. Het maakte zoveel indruk dat hij besloot de opleiding te volgen.

Of hij nu een huwelijk sluit of een uitvaart verzorgt, zijn uitgangspunt blijft hetzelfde. "Ik wil dat mensen zich herkennen in het verhaal dat wordt verteld. Het moet persoonlijk zijn en recht doen aan wie zij zijn en wat hen verbindt."

Dat is misschien wel de grootste verandering die hij in al die jaren heeft gezien. Waar vroeger bij een uitvaart vooral afscheid werd genomen van de dood, draait het tegenwoordig veel meer om het vieren van een leven. Er is ruimte voor verdriet, maar óók voor mooie herinneringen, een lach en soms zelfs een flinke dosis humor.

En stilzitten? Dat lijkt Martin niet te kunnen. Op de vraag wat zijn volgende uitdaging wordt, verschijnt direct een glimlach. "Misschien toch maar eens een boek schrijven..."