DEIL - Na jaren van voorbereiding en maanden van restauratie klinkt de ruim vierhonderd jaar oude luidklok van Deil weer zoals haar makers dat in 1624 bedoeld hadden. Vrijdag werd de gerestaureerde klok feestelijk opnieuw in gebruik genomen. Voor initiatiefnemer Koos van der Eijk betekende dat een bijzonder moment. “Toen de klok uit de toren werd gehesen, dacht ik: hé, nu gaat het gebeuren."
De restauratie begon met een eenvoudige constatering. Van der Eijk merkte al jaren dat het geluid van de klok niet klopte. “Toen ik in Deil kwam wonen en de klok hoorde, dacht ik al: hier is iets mis”, vertelt hij.
Later bleek dat ruim een eeuw geleden een stuk uit de klok was gehakt om te voorkomen dat een scheur verder zou doorscheuren. Daardoor verloor de klok haar karakteristieke nagalm.
Van idee naar dorpsproject Toen een klokkendeskundige waarschuwde dat verder luiden de klok definitief zou kunnen beschadigen, stapte Van der Eijk naar de gemeente. Budget voor restauratie bleek er niet te zijn. Daarom ontstond het idee om samen met inwoners en fondsen het ontbrekende bedrag bijeen te brengen.
Dat groeide uit tot een groot dorpsproject. Met een loterij, sponsoracties, fondsenwerving en de verkoop van schilderijen van dorpsschilder Wim van Beek werd voldoende geld opgehaald om de restauratie mogelijk te maken. “De bereidheid van het dorp was geweldig”, vertelt Van der Eijk. “Iedereen wilde meedoen. Dat maakte dit project echt bijzonder.”
Verborgen geschiedenis Bij klokkengieterij Royal Eijsbouts in Asten werd de beschadigde slagrand met nieuw brons hersteld. Ook kreeg de klok een nieuwe houten luidas, een historische ophanging en werd eeuwenoude vervuiling verwijderd.
Dat leverde een onverwachte ontdekking op. “Door het schoonmaken kwam een prachtige sierrand tevoorschijn die we nooit goed hadden kunnen zien”, zegt Van der Eijk. “Daarop staan afbeeldingen van Adam en Eva. We ontdekten eigenlijk een stukje geschiedenis dat al eeuwen verborgen zat.”
Uniek monument Klokkendeskundige Sjoerd van Geuns begeleidde het restauratieproces. Volgens hem behoort de klok tot de meest bijzondere historische luidklokken van Nederland. “Deze klok is gegoten in 1624, midden in de Gouden Eeuw”, vertelt hij. “Van de klokkengieters Jan en Willem Philipsen zijn nog maar één of twee klokken bekend. Dat maakt deze klok uitzonderlijk zeldzaam.”
Daar komt volgens Van Geuns nog iets bij. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werden duizenden Nederlandse kerkklokken door de Duitse bezetter weggehaald om te worden omgesmolten voor de wapenindustrie. “Deze klok bleef gespaard vanwege haar monumentale waarde. Dat maakt haar geschiedenis extra bijzonder.”
Tijdens de restauratie werd bovendien nog een tweede verrassing gevonden: de oorspronkelijke klepel (waarmee het geluid wordt gemaakt) bleek nog op de torenzolder te liggen. “Waarschijnlijk is die zelfs ouder dan de klok zelf”, vertelt Van Geuns. “We hebben uiteindelijk gekozen voor een nieuwe klepel voor het beste geluid, maar de vondst was heel bijzonder.”
Luiden zoals vroeger Vrijdag werd de klok voor het eerst weer met de hand geluid. Van der Eijk en werkgroepvoorzitter Diederik van Everdingen mochten als eersten aan het touw trekken, onder begeleiding van Van Geuns. “Klokkenluiden is echt een vak”, legt Van Geuns uit. “Je moet precies weten hoe je de klok in beweging brengt. Doe je het verkeerd, dan klinkt hij niet zoals bedoeld.”
Voor Van der Eijk was het een emotioneel moment. “Dit is gewoon een feest. Als je dan hoort hoe de klok nu klinkt, weet je waar je al die jaren voor hebt gewerkt.” De werkgroep hoopt dat de traditie van handmatig luiden blijft bestaan. Er zijn inmiddels inwoners die het initiatief hebben genomen om een klokkenluidersgilde op te richten, zodat niet alleen de klok behouden blijft, maar ook het eeuwenoude ambacht van het luiden.
