LEERDAM - Van een kleurrijke muurschildering bij het station tot opgeknapte transformatorhuisjes en straks een kunstwerk over een verdwenen houtfabriek: KIOR wil Leerdam steeds een beetje mooier maken. Achter de schermen is een kleine werkgroep voortdurend op zoek naar nieuwe plekken waar kunst en de stad elkaar kunnen versterken.
Wie door Leerdam rijdt, fietst of wandelt, komt ze steeds vaker tegen: kleurrijke muurschilderingen en kunstwerken die een alledaagse plek ineens een heel ander gezicht geven. Soms groot en opvallend, soms wat subtieler. Achter een deel van deze projecten zit KIOR, oftewel Kunst in de Openbare Ruimte.
De werkgroep bestaat uit Wim van der Leij, Liesbeth Romkes, Tom van Campenhout, Beatrijs Schweitzer en Ineke Hagen. Zij zetten zich sinds 2018 in om meer kunst naar de openbare ruimte van Leerdam te brengen. Niet zomaar om ergens een mooi kunstwerk neer te zetten, maar juist om kunst te laten passen bij de plek en het verhaal van de stad.
Van idee naar werkgroepVoor Wim van der Leij is het idee niet helemaal nieuw. Als voormalig wethouder van de toenmalige gemeente Leerdam had hij cultuur in zijn portefeuille. Ook toen speelde al het idee om meer kleur en kunst naar de openbare ruimte te brengen.
„Ik heb destijds al eens geprobeerd een werkgroep op te zetten die zich daarmee bezig zou houden. Dat is toen helaas niet gelukt.” Het idee bleef echter hangen. Toen Wim in 2017 met pensioen ging, besloot hij het opnieuw op te pakken. Hij benaderde mensen om mee te denken en zo ontstond uiteindelijk in 2018 de werkgroep.
KIOR opereert onder de paraplu van de Stichting Pilgram Initiatief. Die stichting wil op een coördinerende en enthousiasmerende manier een culturele impuls geven aan Leerdam. De naam Pilgram verwijst naar de gebroeders Pilgram, die rond 1765 in Leerdam een flessenfabriek begonnen en daarmee een belangrijke basis legden voor de huidige glasstad.
Van lelijke muur naar blikvangerDat KIOR niet alleen praat over kunst, blijkt uit de projecten die inmiddels zijn gerealiseerd. De eerste grote opdracht was in 2019 de muurschildering aan de Zuidwal, gemaakt door kunstenaar Jantien Jongsma.
Daarna volgden meer projecten. Zo kreeg het relaishuisje bij het station een kleurrijke muurschildering en werden vijf transformatorhuisjes aangepakt. Waar deze huisjes voorheen vooral functioneel waren en soms onder de graffiti zaten, zijn ze nu opvallende kunstwerken in de openbare ruimte.
„We kijken gewoon goed om ons heen”, vertelt Wim. „Zie je bijvoorbeeld een lelijke muur of een aantal trafohuisjes die er niet meer uitzien, dan gaan we kijken van wie ze zijn. Dat kan een particuliere eigenaar zijn, maar ook een bedrijf. Vervolgens maken we een plan en leggen we dat voor.” Met die aanpak werden in korte tijd meerdere transformatorhuisjes onder handen genomen. Functionele bouwwerken kregen daarmee een tweede leven én een kleurrijk gezicht.
Iedere kunstenaar krijgt een kansOok de keuze voor kunstenaars verloopt zorgvuldig. KIOR zoekt niet steeds dezelfde bekende namen, maar geeft kunstenaars uit het hele land de mogelijkheid om zich aan te melden.
„We plaatsen een oproep in een speciaal kunstblad. Kunstenaars kunnen vervolgens hun portfolio, ideeën en visie insturen. Iedereen krijgt dezelfde kans.”
Dat levert verschillende stijlen en verhalen op. Een kunstwerk moet volgens KIOR niet alleen mooi zijn, maar ook iets toevoegen aan de omgeving. Daarom wordt vooraf goed gekeken naar de plek en het verhaal dat verteld kan worden. Bij sommige projecten worden ook bewoners betrokken, bijvoorbeeld om mee te denken over het onderwerp of de uitstraling van een kunstwerk.
Niet iedereen kijkt hetzelfde naar kunstDe muurschildering aan de Zuidwal van Jantien Jongsma kreeg destijds de nodige reacties. Het project kwam zonder voorafgaande bewonersparticipatie tot stand en juist daarover en over het uiteindelijke resultaat waren de meningen verdeeld. Bij de vijf transformatorhuisjes verliep dat anders. Daar werden bewoners wél bij het project betrokken. Samen werd gekeken naar de invulling van de huisjes en het resultaat kon rekenen op veel meer waardering.
„Als je mensen bij een project betrekt, krijg je natuurlijk verschillende meningen”, zegt Wim. „Maar we vinden het belangrijk om goed te luisteren en te kijken wat er leeft. Uiteindelijk probeer je een kunstwerk te maken dat past bij de plek en waar mensen zich in kunnen herkennen.” Die aanpak wordt ook gevolgd bij het nieuwste project dat binnenkort van start gaat.
Een verdwenen houtfabriek komt terug op de muurWaar nu een woonwijk staat, was vroeger de grootschalige houthandel, houtzagerij en timmerfabriek van de Firma Varsseveld te vinden. Het industriële verleden van de plek is daarmee grotendeels verdwenen uit het straatbeeld, maar niet uit het geheugen van de bewoners. Juist dat verleden krijgt binnenkort een nieuwe plek in de wijk, in de vorm van een grote muurschildering.
Daarvoor werd zelfs een bewonersavond georganiseerd. Samen werd een foto gekozen die als basis dient voor het nieuwe kunstwerk. De bedoeling is dat de muurschildering in oktober klaar is, waarna een feestelijke opening volgt. Om het project mogelijk te maken, wordt binnenkort bovendien een crowdfundingsactie gestart.
Een kleurrijker LeerdamKIOR blijft ondertussen kijken naar nieuwe mogelijkheden en locaties. Daarbij wordt steeds gezocht naar kunst die past bij de plek, waarbij waar mogelijk ook wordt gekeken naar de betrokkenheid en ideeën van bewoners. En Wim? Die zit voorlopig nog lang niet achter de geraniums. „Ik ben niet van het stilzitten”, zegt hij lachend. „Ik vind het gewoon belangrijk om iets bij te dragen aan een kleurrijker Leerdam.”
Meer informatie over KIOR en de projecten is te vinden via
www.kior-leerdam.nl
